Open brief

15 juli 2026

Stop met openwaterzwemmen gevaarlijker voor te stellen dan het is

Met Outdoor Swimming Belgium vzw zetten we ons al bijna zes jaar in voor meer toegang tot open zwemwater.

Sinds de versoepeling van de regelgeving in 2024 kunnen lokale besturen vrije zwemzones inrichten waar mensen op eigen verantwoordelijkheid kunnen zwemmen. Toch blijft de praktijk achter. De vrees voor overlast en aansprakelijkheid blijkt vaak groter dan de bereidheid om nieuwe zwemlocaties mogelijk te maken. De vraag die steeds terugkomt is: "Wat als er iemand verdrinkt?"

Die terughoudendheid wordt mee gevoed door de manier waarop over openwaterzwemmen wordt bericht. Daarom richten wij ons tot de media.

We stellen vast dat vrijwel elk verdrinkingsongeval, ook in het buitenland, de media haalt, vaak nog vóór de omstandigheden gekend zijn. Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat openwaterzwemmen uitzonderlijk gevaarlijk is.

Die perceptie verdient nuancering.

Jaarlijks sterven in België ongeveer 1.500 tot 2.000 mensen door een ongeval in de privésfeer. Ook in het verkeer vallen elk jaar honderden dodelijke slachtoffers. Het aantal verdrinkingsdoden bedraagt daarentegen gemiddeld ongeveer 60 per jaar. Toch krijgt vrijwel elke verdrinking nationale media-aandacht, terwijl dat voor de meeste andere dodelijke ongevallen niet het geval is. De maatschappelijke en politieke impact van die berichtgeving is groot, zeker wanneer lokale beleidsmakers moeten beslissen of ze nieuwe zwemzones willen openen.

Ook de risico's zelf worden niet altijd correct geduid. Begrippen als "gevaarlijke onderstromen" worden regelmatig gebruikt zonder uitleg. In zee, snelstromende rivieren of nabij sluizen is dat terecht. Maar hetzelfde argument wordt dikwijls ook aangehaald voor plassen en vijvers met stilstaand water, waar dergelijke onderstromen normaal gezien niet voorkomen. Opvallend is bovendien dat op diezelfde wateren vaak wel andere recreatievormen, zoals duiken, langeafstandszwemmen, surfen of waterskiën, worden toegelaten.
Waar wél risico's bestaan, kunnen die duidelijk worden aangegeven met afbakening, signalisatie en heldere informatie.

Internationale cijfers tonen geen opvallend hoger aantal verdrinkingen in landen waar openwaterzwemmen veel toegankelijker is dan in België, zoals Nederland, Zwitserland en Zweden. Bovendien tonen Nederlandse cijfers aan dat verdrinkingsstatistieken meer omvatten dan ongevallen tijdens recreatief openwaterzwemmen. Ze bevatten ook verdrinkingen na een val in het water, een medisch incident of andere omstandigheden. Het totale aantal verdrinkingsdoden zegt daarom niet automatisch iets over de veiligheid van openwaterzwemmen als recreatieve activiteit. Ook dat plaatst de cijfers en het debat in perspectief.

Een verbod doet mensen niet stoppen met zwemmen in open water. Het bepaalt vooral of zij dat doen met of zonder een duidelijk kader en informatie. Veiligheid ontstaat immers niet uitsluitend door verboden, afsluitingen of permanent toezicht. Minstens even belangrijk zijn kennis, ervaring en een realistische inschatting van mogelijke gevaren. Een samenleving zonder risico's bestaat niet. De uitdaging is niet om elk risico uit te sluiten, maar om mensen in staat te stellen er verantwoord mee om te gaan.

In dat opzicht verschilt openwaterzwemmen niet wezenlijk van deelname aan het verkeer. Niemand is van nature een veilige weggebruiker. We leren risico's herkennen en ermee omgaan dankzij opleiding, duidelijke infrastructuur, informatie en praktijkervaring. Voor water geldt hetzelfde. Mensen leren verantwoord omgaan met open water door ermee in contact te komen, niet door hen er volledig van weg te houden of angst aan te praten.

Wij vragen daarom een andere benadering: laat toegankelijkheid het uitgangspunt zijn en motiveer beperkingen waar ze werkelijk noodzakelijk zijn.

Goede informatie is daarbij essentieel. Landen zoals Nederland en Zwitserland tonen dat dit perfect mogelijk is. Via zwemkaarten, duidelijke infoborden en heldere communicatie geven zij burgers de informatie die nodig is om zelf verantwoorde keuzes te maken. Een samenleving wordt niet veiliger door angst centraal te stellen. Ze wordt veiliger door mensen correcte informatie te geven, verantwoordelijkheid te stimuleren en vertrouwen te hebben in hun vermogen om verstandige keuzes te maken.

Wij hopen dat de media mee willen bijdragen aan een evenwichtiger maatschappelijk debat over openwaterzwemmen. Niet door risico's te minimaliseren, maar door ze correct te duiden. Sensatie verkoopt misschien beter, maar nuance leidt tot beter beleid.

Zo creëren we ruimte voor een beleid dat veiligheid én toegankelijkheid met elkaar verzoent.